Venture debt თუ საბანკო სესხი: ნაკლები დილუცია უფასო არ არის

თუ სტარტაპს შენატანების გადახდა მიმდინარე ფულადი ნაკადით შეუძლია, ჩვეულებრივი საბანკო სესხი შესადარებელი ვარიანტია. თუ დაფარვა ზრდასა და მომავალ დაფინანსებაზეა დამოკიდებული, ვენჩურული ვალი შეიძლება უფრო შესაფერისი იყოს, მაგრამ დაუდასტურებელი შემდეგი რაუნდი დაფარვის საიმედო წყარო არ არის. OCC-ის საკრედიტო მითითება ერთმანეთისგან განასხვავებს მოქმედი ბიზნესის ფულად ნაკადზე დაფუძნებულ ჩვეულებრივ სესხსა და ვენჩურულ სესხს, რომლის შეფასებაშიც ინვესტორები, ფულის ხარჯვის ტემპი და მომავალი კაპიტალის მოზიდვა მონაწილეობს.

ვენჩურული ვალის შედარებითი უპირატესობა ნაკლები დილუციაა, თუმცა მისი ფასი მხოლოდ პროცენტი არ არის. WilmerHale-ის განმარტებით, ასეთი სესხი ჩვეულებრივ დაახლოებით სამი წლით გაიცემა, მისი პროცენტი ხშირად 10–15%-ის ფარგლებშია და კრედიტორმა შეიძლება ვარანტიც მიიღოს — უფლება, განსაზღვრული პირობებით კომპანიის წილი შეიძინოს. ვენჩურული სესხის გამცემი თავად ბანკიც შეიძლება იყოს; შესადარებელია სესხის პირობები და დაფარვის წყარო, არა მხოლოდ კრედიტორის სახელწოდება.

ვის შეუძლია თითოეული სესხის მიღება

ჩვეულებრივი საბანკო სესხისთვის გადამწყვეტია, დარჩება თუ არა საკმარისი ფული საოპერაციო ხარჯების შემდეგ ძირისა და პროცენტის გადასახდელად. მზარდი გაყიდვები ამ კითხვას თავისთავად არ პასუხობს: პროდუქტის განვითარებამ, ხელფასებმა და მომხმარებლების მოზიდვამ შემოსავალი შეიძლება მთლიანად დახარჯოს. ასეთ შემთხვევაში უზრუნველყოფაც ვერ ჩაანაცვლებს ფულადი ნაკადის შეფასებას.

ვენჩურული კრედიტორი ფულად პროგნოზთან ერთად არსებული ინვესტორების ხარისხსა და შესაძლებლობებსაც აფასებს. უკვე მოზიდული კაპიტალი და დაგეგმილი შემდეგი რაუნდი კომპანიას დაფინანსების მიღებაში შეიძლება დაეხმაროს, მაგრამ ინვესტორის ინტერესი გადახდის ვალდებულება არ არის. თუ ახალი კაპიტალი კონკრეტული შედეგის მიღწევაზეა დამოკიდებული, გეგმა ამ პირობის შეუსრულებლობის შემთხვევაშიც უნდა აჩვენებდეს, რამდენ ხანს ეყოფა კომპანიას ფული.

გირაო, კოვენანტები და გადახდის დრო

ვენჩურული ვალი უგირაო სესხს არ ნიშნავს: კრედიტორს შეიძლება კომპანიის აქტივებზე უზრუნველყოფა ჰქონდეს მაშინაც, როცა მათი გაყიდვით მთელი ვალის ამოღება რთულია. საქართველოში სესხის უზრუნველყოფად შეიძლება გამოიყენონ უძრავი ან მოძრავი ქონება, დანადგარი ან დეპოზიტი; ფინანსური განათლების პორტალი განმარტავს, რომ ქონების არსებობა დამაკმაყოფილებელ გადახდისუნარიანობას ვერ ანაცვლებს. ხელშეკრულებაში ცალკე უნდა გაირკვეს, უზრუნველყოფილია მხოლოდ კომპანიის ქონება თუ ვალდებულებაში თავდები ან თანამსესხებელიც მონაწილეობს.

კოვენანტებიც კონკრეტული შეთავაზების მიხედვით განსხვავდება. ზოგი ვენჩურული სესხი ფინანსურ კოვენანტს საერთოდ არ შეიცავს; სხვა ხელშეკრულებამ შეიძლება მინიმალური ფულადი ნაშთი, ანგარიშგება ან დამატებით ვალზე თანხმობა მოითხოვოს. ამიტომ შესადარებელია არა მხოლოდ შეზღუდვის არსებობა, არამედ მისი ზღვარი, შემოწმების დრო და დარღვევის შედეგი. მცირე საწყისი შენატანი შეღავათს კარგავს, თუ ფულის ნაშთის შემცირება დაფარვის დაჩქარების საფუძველი ხდება.

გრაფიკი ამ განსხვავებას თვალსაჩინოდ აჩვენებს. HSBC Innovation Banking-ის ვენჩურული სესხის აღწერაში მხოლოდ პროცენტის გადახდის საწყისი პერიოდი ჩვეულებრივ 6–18 თვეა, რის შემდეგაც ძირის დაფარვაც იწყება. ეს ბრიტანული პროდუქტის აღწერაა და საქართველოში შეთავაზების პირობებს არ ადგენს. გადავადება საწყის თვეებში მეტ ფულს ტოვებს კომპანიაში, სანაცვლოდ კი იმავე ძირის გადახდა მოგვიანებით უწევს.

ერთი სესხი, ორი ფულადი გრაფიკი

პირობითი მოდელი: კომპანიას უკვე აქვს 300 000 ლარი და დამატებით იღებს 120 000 ლარის სესხს 24 თვით. მისი წმინდა საოპერაციო გადინება, სესხის შენატანების გარეშე, თვეში 20 000 ლარია. საბანკო ვარიანტში პირობითი წლიური პროცენტია 10%, გაცემის საკომისიო — 1%, ხოლო ყოველთვიურად ძირის 5 000 ლარი იფარება. ვენჩურულ ვარიანტში პირობითი პროცენტია 14%, საკომისიო — 2%; პირველი 12 თვე მხოლოდ პროცენტი იფარება, მომდევნო 12 თვე კი ყოველთვიურად ძირის 10 000 ლარიც. ეს რიცხვები საქართველოს ბაზრის განაკვეთებს ან რეალურ შეთავაზებებს არ აღწერს. უარყოფითი საოპერაციო ნაკადის მქონე კომპანიას ჩვეულებრივმა ბანკმა ასეთი სესხი შეიძლება საერთოდ არ დაუმტკიცოს.

საბანკო გრაფიკით პირველ თვეში გადასახდელია 6 000 ლარი: 5 000 ლარი ძირი და 1 000 ლარი პროცენტი. ძირის შემცირებასთან ერთად პროცენტიც კლებულობს; მთლიან პერიოდში პროცენტი 12 500 ლარია, საკომისიო — 1 200 ლარი. ვენჩურულ გრაფიკში პირველი 12 თვის შენატანი თვეში 1 400 ლარია, მაგრამ მე-13 თვეში 11 400 ლარამდე იზრდება. აქ მთლიანი პროცენტი 25 900 ლარია, საკომისიო — 2 400 ლარი. ამგვარად, ერთნაირი ძირის პირობებში პროცენტისა და საკომისიოს ჯამი შესაბამისად 13 700 და 28 300 ლარია.

თუ კომპანია მე-12 თვის ბოლოს პირობითად 300 000 ლარის ახალ კაპიტალს მიიღებს და საოპერაციო გადინება უცვლელი დარჩება, 24-ე თვის ბოლოს საბანკო ვარიანტში 106 300 ლარი დარჩება, ვენჩურულში — 91 700 ლარი. სხვაობა 14 600 ლარია: გადავადებული ძირი საწყის ნაშთს იცავს, მაგრამ ამ მოდელში მეტ პროცენტს წარმოშობს. გამოთვლაში არ შედის გადასახადები, ცვლადი განაკვეთი ან ხელშეკრულების სხვა შესაძლო ხარჯები.

ვარანტის შესაძლო ღირებულება

იმავე პირობით ვენჩურულ შეთავაზებას დავუმატოთ ვარანტი, რომლის გამოყენების შემდეგ კრედიტორს კომპანიის 1% ეკუთვნის. თუ სხვა წილობრივი ცვლილება არ მოხდა, არსებული მფლობელების ერთობლივი წილი 100%-დან 99%-მდე შემცირდება. ეს სესხის გაცემის დღეს გადახდილი თანხა არ არის: ვარანტის შედეგი დამოკიდებულია გამოყენების ფასზე, ვადაზე, კომპანიის მომავალ ღირებულებასა და წილის სხვა პირობებზე.

დავუშვათ, კრედიტორის მიერ ვარანტით შეძენილი წილი მომავალში 50 000 ლარი ღირს, ხოლო მის შესაძენად 10 000 ლარს იხდის. ამ პირობითი შედეგისას კრედიტორის ეკონომიკური სარგებელი 40 000 ლარია. სესხის 28 300-ლარიან პროცენტსა და საკომისიოსთან ერთად შესაძლო ფულადი და წილობრივი ღირებულება 68 300 ლარს აღწევს. ამ ჯამში 40 000 ლარი მომავალი პირობითი შედეგია და მისი ისე ჩაწერა, თითქოს დღეს გადასახდელი პროცენტი იყოს, შედარებას დაამახინჯებს.

რა რჩება, თუ შემდეგი რაუნდი ვერ შედგა

ახალი ინვესტიციის გარეშე, იმავე მოდელში მე-12 თვის ბოლოს საბანკო ვარიანტს 109 550 ლარი რჩება, ვენჩურულს — 160 800 ლარი. ვენჩურულ ვარიანტში ნაღდი ფული მეტია, რადგან ძირის დაფარვა ჯერ არ დაწყებულა; ამავე დროს, ვენჩურული კრედიტორის მიმართ დარჩენილი ძირი კვლავ 120 000 ლარია, ბანკის მიმართ კი — 60 000 ლარი. ანგარიშზე არსებული ნაშთი და დარჩენილი ვალი ერთად უნდა განიხილებოდეს.

თვეში 20 000 ლარის უცვლელი საოპერაციო გადინებისა და შეთანხმებული გრაფიკების პირობებში საბანკო ნაშთი კიდევ ოთხ სრულ თვეს გასწვდება, მეხუთე თვის ხარჯსა და შენატანს ერთად კი ვეღარ დაფარავს. ვენჩურული ნაშთი ხუთ სრულ თვეს გასწვდება და მეექვსეზე აღარ ეყოფა. ამ მომენტებში ბანკის სესხის დარჩენილი ძირი 40 000 ლარია, ვენჩურულისა — 70 000 ლარი. კოვენანტის დარღვევა, ხარჯების შემცირება ან სესხის პირობების შეცვლა რეალურ ვადას შეცვლიდა; გამოთვლა მხოლოდ უცვლელ პირობებს ასახავს.

რა ცვლის არჩევანს საქართველოში

თუ მიმდინარე ფულადი ნაკადი შენატანებს ფარავს და მისაღები უზრუნველყოფა არსებობს, ჩვეულებრივი საბანკო სესხის ადრეული დაფარვა დარჩენილ ვალსა და შემდგომ პროცენტს ამცირებს. თუ კომპანიას ძლიერი ინვესტორები ჰყავს და ზრდის კონკრეტულ ეტაპამდე მისასვლელად საწყის თვეებში ფულის შენარჩუნება სჭირდება, ვენჩურული სესხის გადავადებული გრაფიკი შეიძლება ღირებული იყოს. ამ არჩევანს გადამწყვეტად ცვლის ის, შეძლებს თუ არა კომპანია უფრო დიდი მოგვიანებითი შენატანების გადახდას, თუ შემდეგი რაუნდი გადაიდება ან ჩაიშლება.

ქართული სტარტაპისთვის სესხისა და შემოსავლის ვალუტაც იმავე ფულად მოდელში უნდა მოხვდეს. თუ შემოსავალი ლარშია, უცხოურ ვალუტაში გადასახდელი შენატანის ლარში ღირებულება კურსის ცვლილებასთან ერთად იცვლება, როგორც ამას ფინანსური განათლების პორტალის სავალუტო რისკის განმარტება აღწერს. ამიტომ დაბალი ნომინალური პროცენტი ვერ გადაწყვეტს არჩევანს, სანამ ერთ კალენდარში არ ჩანს ძირი, პროცენტი, საკომისიო, შესაძლო დილუცია და წარუმატებელი რაუნდისას დარჩენილი ფული.

ასევე წაიკითხეთ:

• SAFE თუ კონვერტირებადი სესხი: ვადა და პროცენტი რისკს ცვლის
• Mercury თუ Relay: უცხოელ დამფუძნებელს უფასო ანგარიში გარანტირებული არ აქვს